Gar z obozowej kuchni trafił do zbioru. Upamiętniono ofiary Jawiszowic

W Parku Miejskim przy ulicy Dworcowej uczczono pamięć kilku tysięcy więźniów podobozu KL Auschwitz-Jawischowitz. Wśród delegacji pojawili się przedstawiciele samorządu, instytucji i stowarzyszeń związanych z pamięcią o historii ziemi oświęcimskiej. Po uroczystości pokazano przedmiot, który przez dziesięciolecia służył w gospodarstwie, a wcześniej był częścią obozowego wyposażenia.

• Pierwszy transport trafił do Jawiszowic w sierpniu 1942 roku
• Delegacje złożyły kwiaty, a po nich pokazano obozowy kocioł
• Powojenne gospodarstwa wykorzystywały to, co pozostało po obozie

Pierwszy transport trafił do Jawiszowic w sierpniu 1942 roku

Uroczystość odbyła się 15 sierpnia, w 84. rocznicę przybycia pierwszych 150 więźniów do tworzonego w Jawiszowicach podobozu KL Auschwitz. Byli to Żydzi deportowani z Francji do niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady KL Auschwitz-Birkenau.

KL Auschwitz-Jawischowitz był pierwszym przypadkiem w niemieckim nazistowskim systemie obozowym, gdy więźniów wykorzystano do niewolniczej pracy pod ziemią. Osadzeni pracowali w zakładach wydobywczych przejętej przez Niemców kopalni węgla kamiennego „Brzeszcze”, działających na terenie Brzeszcz i Jawiszowic.

W 1944 roku podobóz liczył ponad 2500 więźniów. Pochodzili oni z wielu krajów okupowanej Europy:

• Polski,
• Francji,
• Holandii,
• Czech,
• Słowacji,
• Włoch,
• Belgii,
• Węgier,
• Jugosławii,
• Rosji,
• Austrii,
• Ukrainy,
• Niemiec.

Około 95 procent osadzonych stanowili Żydzi. Pozostali więźniowie byli osobami pochodzenia nieżydowskiego. Ciężka praca, fatalne warunki życia, wysoka śmiertelność i częste selekcje sprawiły, że podobóz pochłonął życie kilku tysięcy ludzi. Dokładna liczba ofiar nie została ustalona. Wiadomo natomiast, że co najmniej około 2 tysięcy więźniów zginęło w wyniku samych selekcji przeprowadzanych na miejscu.

Delegacje złożyły kwiaty, a po nich pokazano obozowy kocioł

Uroczystość zorganizowała Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau. Delegacje złożyły kwiaty i zapaliły znicze, a pamięć ofiar uczczono minutą ciszy. W imieniu mieszkańców Gminy Brzeszcze znicz zapalili burmistrz Radosław Szot, przewodnicząca Rady Miejskiej w Brzeszczach Danuta Socha oraz wiceprzewodniczący rady Bogusława Dudzic i Jacek Wawro.

W wydarzeniu uczestniczyli między innymi Cecylia Radoń z krakowskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, Dorota Mleczko, dyrektor Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej, starszy kapral Natalia Herma z Wojskowego Centrum Rekrutacji w Oświęcimiu, dr Artur Kapturski z Akademii Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie oraz Natalia Czebotar z Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu.

Obecni byli także przedstawiciele Ośrodka Kultury w Brzeszczach, Rady Sołeckiej w Jawiszowicach z sołtysem Stanisławem Pastuszką, a także Stowarzyszenia Pokolenia – koło w Brzeszczach.

Po zakończeniu uroczystości zaprezentowano nowy eksponat fundacyjnych zbiorów. To wewnętrzna część dużego obozowego kotła do gotowania posiłków, wykonana z grubej blachy pokrytej od środka emalią. Naczynie ma pojemność 330 litrów.

Przedmiot został odnaleziony w jednym z okolicznych gospodarstw. Przez lata służył jako zbiornik na wodę, a wcześniej wykorzystywano go przy pracach murarskich do gaszenia wapna i przechowywania zaprawy. Na powierzchni nadal widoczne są jej resztki. Nie uda się już ustalić, z której obozowej kuchni pochodził kocioł. Wiadomo jednak, że został pozyskany w pierwszych miesiącach po wyzwoleniu, w 1945 roku.

Powojenne gospodarstwa wykorzystywały to, co pozostało po obozie

Historia kotła pokazuje, jak wyglądała codzienność mieszkańców po zakończeniu wojny. Niemcy, rozbudowując kompleks KL Auschwitz, wysiedlili kilkanaście okolicznych wsi. Ludzie tracili domy i cały dobytek, a po powrocie w 1945 roku zastawali pustą przestrzeń po swoich gospodarstwach.

W tych warunkach powracający mieszkańcy wykorzystywali przedmioty pozostawione na terenie obozowej strefy interesów. Zdemontowany i wyjęty z blaszanej obudowy kocioł służył początkowo jako poidło dla zwierząt. Dopiero po latach stał się obiektem, który można zachować jako świadectwo historii podobozu.

Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau powstało w 1947 roku i objęło przede wszystkim obóz macierzysty Auschwitz I oraz Birkenau. Pozostała, licząca ponad 40 kilometrów, strefa interesów KL Auschwitz została po wojnie w dużej mierze wchłonięta przez odbudowujące się gospodarstwa i miejscowości. Dlatego przedmioty zachowane poza terenem muzeum pozwalają przypominać także o tych częściach systemu obozowego, które przez lata pozostawały rozproszone w przestrzeni Brzeszcz, Jawiszowic i okolic.

na podstawie: Gmina Brzeszcze.