Nowa tablica przypomina o Auschwitz III–Monowitz i Primo Levím

Przy krzyżu w Monowicach pojawiła się tablica, której przez lata brakowało w tym miejscu. Wskazuje historię niemieckiego obozu Auschwitz III–Monowitz i przypomina postać Primo Leviego, włoskiego więźnia oraz autora książki „Czy to jest człowiek”. Podczas uroczystości w Oświęcimiu mówiono także o mieszkańcach, którzy przez dekady podtrzymywali pamięć o obozie.

• Przy krzyżu po latach opisano historię Monowic
• Primo Levi przypomniany przy dawnym obozie
• Monowitz było obozem niewolniczej pracy dla Buna-Werke

Przy krzyżu po latach opisano historię Monowic

Tablicę odsłonięto przy pomniku ufundowanym przez mieszkańców osiedla Monowice. Krzyż stoi tam od blisko 40 lat i pozostawał jedynym pomnikiem przypominającym o istniejącym w tym miejscu obozie. Nowa informacja pozwala poznać najważniejsze fakty bezpośrednio na terenie dawnego Auschwitz III–Monowitz.

Inicjatorem przedsięwzięcia było Towarzystwo Opieki nad Oświęcimiem, organizacja założona przez byłych więźniów KL Auschwitz-Birkenau. Jej działalność obejmuje ochronę miejsc pamięci oraz edukację, szczególnie wśród młodzieży.

Pomysł przygotowano po uzyskaniu pozytywnej opinii Rady Osiedla Monowice. Urząd Miasta Oświęcim wyraził zgodę na ustawienie tablicy na miejskiej działce. Jak wyjaśnił dr Rafał Guzik, prezes Oddziału TOnO w Oświęcimiu, działania w tej sprawie rozpoczęły się na początku roku.

„Tablica jest efektem działań podjętych na początku tego roku” – powiedział dr Rafał Guzik, prezes Oddziału TOnO w Oświęcimiu.

W uroczystości uczestniczyła Teresa Jankowska, reprezentująca Zarząd Powiatu w Oświęcimiu. Odsłonięcia dokonał Marek Księżarczyk, honorowy prezes TOnO w Oświęcimiu.

Dr Guzik przypomniał, że miejsce dawnego obozu przez długi czas nie miało tablicy przedstawiającej jego historię.

„W miejscu, po którym pozostało niewiele materialnych śladów, ale którego historia nie może zniknąć” – mówił podczas otwarcia uroczystości dr Rafał Guzik.

Dzięki tablicy osoby odwiedzające Monowice mogą połączyć istniejący od lat pomnik z konkretnymi informacjami o obozie i jego więźniach. To szczególnie istotne, ponieważ na terenie osiedla zachowało się niewiele widocznych śladów dawnego kompleksu.

Primo Levi przypomniany przy dawnym obozie

Jedna z części tablicy poświęcona została Primo Leviemu, włoskiemu Żydowi, chemikowi, pisarzowi i świadkowi Zagłady. Pochodzący z Turynu więzień otrzymał numer obozowy 174517. Do Monowitz deportowano go w lutym 1944 roku.

Dzięki wykształceniu chemicznemu Levi trafił do pracy w laboratorium Buna. Z powodu złego stanu zdrowia nie uczestniczył w marszu ewakuacyjnym i pozostał w obozie aż do jego wyzwolenia przez wojska sowieckie.

Z transportu liczącego około 650 osób w obozie zarejestrowano około 125 więźniów. Pozostałych zamordowano natychmiast w komorze gazowej. Spośród zarejestrowanych przeżyły tylko trzy osoby, w tym Primo Levi.

Po wojnie Levi opisał swoje doświadczenia w książce „Czy to jest człowiek”, uznawanej za jedno z najważniejszych literackich świadectw Auschwitz. Jego wspomnienia dotyczą nie tylko osobistego cierpienia, lecz także próby zachowania człowieczeństwa w systemie stworzonym do jego odebrania.

Fundatorami tablicy byli między innymi Bildungswerk Stanislaw Hantz z Kassel w Niemczech, Krzysztof Wysogląd i Bogdan Matlak. W realizacji inicjatywy pomagał również Marian Grubka, mieszkaniec Monowic, który wcześniej sam zaprojektował tablicę pamiątkową i planował jej ustawienie.

Monowitz było obozem niewolniczej pracy dla Buna-Werke

Monowice były niegdyś odrębną wsią, wzmiankowaną w dokumentach już w XV wieku. W 1954 roku zostały włączone do administracyjnych granic Oświęcimia. W czasie II wojny światowej na tym terenie działał niemiecki obóz koncentracyjny.

Od października 1942 roku funkcjonował jako podobóz Auschwitz I. W listopadzie 1943 roku uzyskał status niezależnego obozu Auschwitz III, który działał do listopada 1944 roku. Utworzono go na potrzeby fabryki chemicznej Buna-Werke należącej do koncernu IG Farben.

Więźniowie byli kierowani do wyczerpującej pracy na placu budowy fabryki. W szczytowym okresie, późnym latem 1944 roku, w obozie przebywało około 11 tysięcy osób. Na terenie fabryki i w obozowym szpitalu zginęło lub zmarło 1670 więźniów. Około 11 tysięcy kolejnych wyselekcjonowano i wysłano do Auschwitz oraz Birkenau, gdzie mordowano ich między innymi zastrzykami fenolu albo w komorach gazowych.

Komendantem Auschwitz III–Monowitz był SS-Hauptsturmführer Heinrich Schwarz, a załoga SS liczyła około 440 funkcjonariuszy. W styczniu 1945 roku obóz ewakuowano. Więźniów popędzono pieszo do Gliwic, a następnie w otwartych wagonach kolejowych wywożono do obozów Buchenwald i Mauthausen.

Podczas uroczystości dr Rafał Guzik podziękował darczyńcom, mieszkańcom Monowic i Radzie Osiedla za wsparcie inicjatywy. Podkreślił, że tablica ma pomóc przekazywać pamięć o Auschwitz III–Monowitz kolejnym pokoleniom.

na podstawie: Powiat Oświęcimski.