Oświęcim pamięta pierwszy transport do Auschwitz. W centrum było ostrzeżenie przed nienawiścią

Pod Ścianą Śmierci zebrały się osoby, dla których pamięć o Auschwitz nie jest abstrakcją, lecz ciężarem historii zapisanym w jednym miejscu. W Oświęcimiu 86. rocznica deportacji pierwszych Polaków do obozu znów sprowadziła uwagę na początek zbrodni, który zaczął się od jednego transportu i 728 ludzi. W trakcie obchodów padły słowa o ofiarach, ale też o odpowiedzialności za to, by nie przejść obojętnie obok pogardy. Tego dnia wybrzmiało to wyjątkowo mocno.

• Transport z Tarnowa wyznaczył początek obozowej historii
• Na uroczystości padło ostrzeżenie przed językiem pogardy
• W Oświęcimiu pamięć zeszła z oficjalnej trybuny w konkretne miejsca

Transport z Tarnowa wyznaczył początek obozowej historii

14 czerwca 1940 roku Niemcy przewieźli z więzienia w Tarnowie do Auschwitz grupę 728 Polaków. Wśród nich byli żołnierze kampanii wrześniowej, ludzie związani z podziemiem niepodległościowym, uczniowie i studenci, a także niewielka grupa polskich Żydów. Otrzymali numery od 31 do 758. Ten pierwszy transport uznaje się dziś za symboliczny początek funkcjonowania niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz.

Właśnie do tej daty odnosi się też Narodowy Dzień Pamięci Ofiar Niemieckich Nazistowskich Obozów Koncentracyjnych i Obozów Zagłady. Obchody 86. rocznicy odbyły się pod honorowym patronatem prezydenta RP Karola Nawrockiego. Na terenie Miejsca Pamięci pojawiło się 13 Ocalałych z Auschwitz, a obok nich przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, dyplomacji, Kościołów, wspólnot religijnych, społeczności romskiej oraz wielu instytucji i organizacji.

Na uroczystości padło ostrzeżenie przed językiem pogardy

W wystąpieniu minister kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska zwróciła uwagę na to, że wielkie tragedie nie rodzą się nagle.

„Wielkie tragedie nie zaczynają się od obozów, drutów ani komór gazowych. Zaczynają się od słów, które dzielą ludzi na ‘nas’ i ‘ich’” – powiedziała.

Minister podkreśliła też, że pamięć nie jest tylko sprawą archiwów i muzeów, ale zadaniem współczesnych. W jej słowach wybrzmiało wyraźne ostrzeżenie: pamięć ma sens wtedy, gdy pomaga rozpoznawać granice, których nie wolno przekroczyć.

W liście odczytanym przez doradcę prezydenta Beatę Kempę Karol Nawrocki przypomniał, że trauma obozowa trwa dłużej niż wojna i obejmuje kolejne pokolenia.

„Ciężar tej wiedzy musimy ponieść w przyszłość” – napisał prezydent.

W tym samym przesłaniu znalazło się też przypomnienie o odpowiedzialności za prawdę o sprawcach zbrodni i o sprzeciwie wobec ideologii opartej na nienawiści, pogardzie i agresji.

W Oświęcimiu pamięć zeszła z oficjalnej trybuny w konkretne miejsca

Po hymnie narodowym uczestnicy uroczystości złożyli wieńce i znicze pod Ścianą Śmierci na dziedzińcu bloku 11. To jeden z tych punktów na mapie byłego obozu, gdzie ceremoniał natychmiast ustępuje ciszy. Nie potrzeba tam wielu słów. Samo miejsce przypomina, jak bezwzględny był system stworzony przez niemieckich nazistów.

Minister Marta Cienkowska i biskup Roman Pindel zobaczyli także przestrzeń, w której ustawiono pierwsze poddane konserwacji powojenne znaki pamięci. Wśród nich znalazł się kamień z Jerozolimy pozostawiony w muzeum w 1992 roku przez prezydenta Izraela Chaima Herzoga. Był też zestaw dwóch tablic z połowy lat 90., wcześniej umieszczonych na ścianie bloku 15. Jedna przypominała o harcerzach osadzonych w Auschwitz, druga o członkach Armii Krajowej działających na terenie przyobozowym. Pozostałe tablice mają trafić do nowego miejsca jeszcze w tym roku.

Wieniec złożono również pod tablicą poświęconą pierwszemu transportowi na budynku dawnego Polskiego Monopolu Tytoniowego, dziś zajmowanego przez Małopolską Uczelnię Państwową im. rtm. Witolda Pileckiego. To właśnie tam esesmani skierowali więźniów na kwarantannę po przywiezieniu ich do Auschwitz. Oficjalne obchody zakończyły się w Harmężach, w Centrum św. Maksymiliana, gdzie prezentowana jest wystawa Mariana Kołodzieja „Klisze pamięci. Labirynty”. Tam odprawiono też uroczystą mszę świętą pod przewodnictwem biskupa Romana Pindla.

na podstawie: Urząd Miasta Oświęcim.